خلاصه مطلب
تازه‌ترین گزارش مرکز آمار ایران از اختلاف قابل‌توجه فشار تورمی میان خانوارها حکایت دارد. تورم سالانه دهک دوم در مهر ۱۴۰۵ به ۸۵.۸ درصد رسیده، در حالی که این رقم برای دهک دهم ۷۴.۸ درصد بوده است. با این حال، دهک دهم با ثبت تورم ماهانه ۵.۷ درصدی، بیشترین افزایش قیمت سبد مصرفی را در مهرماه تجربه کرده است. بررسی آمارها نشان می‌دهد افزایش قیمت خوراکی‌ها همچنان بر دهک‌های پایین فشار بیشتری وارد می‌کند، اما گرانی حمل‌ونقل و خدمات در مهر، هزینه خانوارهای دهک بالا را سریع‌تر افزایش داده است.
اختلاف ۱۱ واحد درصدی تورم سالانه دهک‌های پایین و بالا
بر اساس گزارش مرکز آمار، تورم سالانه کشور در مهرماه به ۷۶.۸ درصد رسید؛ رقمی که نسبت به شهریور ۳.۲ واحد درصد افزایش داشته است.
در میان دهک‌های هزینه‌ای، دهک دوم با تورم ۸۵.۸ درصدی بالاترین و دهک دهم با تورم ۷۴.۸ درصدی پایین‌ترین نرخ سالانه را ثبت کرده‌اند.
یکی از دلایل اصلی این اختلاف، سهم متفاوت کالاهای اساسی در سبد خانوارهاست. خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات حدود ۴۲ درصد از هزینه‌های دهک اول را تشکیل می‌دهند؛ در حالی که این سهم برای دهک دهم نزدیک به ۲۲ درصد است.
این تفاوت در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که تورم سالانه خوراکی‌ها به ۱۱۲.۲ درصد رسیده است. همچنین قیمت روغن‌ها و چربی‌ها نسبت به مهر سال گذشته ۲۵۵.۷ درصد و لبنیات و تخم‌مرغ ۱۵۴.۶ درصد افزایش یافته است.
به این ترتیب، خانوارهایی که بخش بزرگ‌تری از منابع خود را صرف خرید مواد غذایی می‌کنند، در برابر گرانی این کالاها آسیب‌پذیرتر هستند.
چرا تورم ماهانه دهک دهم بیشتر شد؟
برخلاف تورم سالانه، بررسی تغییرات قیمت در مهر نشان می‌دهد دهک‌های بالاتر افزایش هزینه بیشتری را تجربه کرده‌اند.
تورم ماهانه دهک اول سه درصد بوده، اما این نرخ برای دهک دهم به ۵.۷ درصد رسیده است.
| شاخص تورمی مهر ۱۴۰۵ | دهک اول | دهک دهم |
|---|---|---|
| تورم سالانه | ۸۴.۸٪ | ۷۴.۸٪ |
| تورم ماهانه | ۳٪ | ۵.۷٪ |
| سهم خوراکی‌ها در سبد هزینه | ۴۲.۳۶٪ | ۲۱.۵۵٪ |
| سهم حمل‌ونقل از تورم ماهانه | ۰.۲۳ واحد درصد | ۱.۷۶ واحد درصد |
دلیل این تفاوت را باید در جهش هزینه کالاهای غیرخوراکی و خدمات جست‌وجو کرد.
در مهرماه، تورم ماهانه خوراکی‌ها ۲.۴ درصد ثبت شد؛ اما قیمت کالاهای غیرخوراکی و خدمات ۵.۸ درصد افزایش یافت.
همچنین آموزش با افزایش ۲۳.۵ درصدی و حمل‌ونقل با رشد ۱۰.۷ درصدی، از گروه‌هایی بودند که بیشترین افزایش قیمت ماهانه را داشتند.
سهم ۵۷ درصدی حمل‌ونقل در اختلاف تورم دهک‌ها
بررسی جزئیات آمار مرکز آمار نشان می‌دهد حمل‌ونقل مهم‌ترین عامل اختلاف تورم ماهانه دهک اول و دهم بوده است.
در مهرماه، سهم حمل‌ونقل از تورم دهک دهم ۱.۷۶ واحد درصد و برای دهک اول تنها ۰.۲۳ واحد درصد بود.
اختلاف ۱.۵۳ واحد درصدی این دو رقم، حدود ۵۷ درصد از فاصله تورم ماهانه دو دهک را توضیح می‌دهد.
این موضوع با سهم بالاتر حمل‌ونقل در هزینه خانوارهای دهک دهم ارتباط دارد. به‌ویژه افزایش ۱۴.۵ درصدی قیمت خرید وسایل نقلیه، تأثیر بیشتری بر سبد مصرفی این گروه گذاشته است.
با این حال، تورم ماهانه بالاتر دهک دهم به معنای فشار معیشتی کمتر بر خانوارهای کم‌درآمد نیست؛ زیرا میزان درآمد، هزینه‌های ضروری و توان جبران افزایش قیمت‌ها نیز در قدرت خرید خانوار نقش دارند.
۷۷ درصد تورم مهر از کالاهای غیرخوراکی و خدمات بود
بررسی تکمیلی داده‌های مرکز آمار نشان می‌دهد حدود ۳.۳۸ واحد درصد از تورم ۴.۳۸ درصدی مهرماه، مربوط به کالاهای غیرخوراکی و خدمات بوده است.
به بیان دیگر، نزدیک به ۷۷ درصد از افزایش شاخص قیمت مصرف‌کننده در مهرماه از این گروه ناشی شده است؛ در حالی که سهم خوراکی‌ها حدود یک واحد درصد بود.
از سوی دیگر، تورم نقطه‌به‌نقطه در مناطق روستایی به ۱۰۷ درصد رسید که ۲۱.۵ واحد درصد بالاتر از نرخ ۸۵.۵ درصدی مناطق شهری است.
این تفاوت نشان می‌دهد فشار گرانی علاوه بر دهک‌های هزینه‌ای، میان مناطق جغرافیایی کشور نیز یکسان نیست.
نکته قابل توجه اینکه با وجود کاهش تورم نقطه‌به‌نقطه کشور از ۸۹.۸ به ۸۸.۷ درصد، قیمت‌ها همچنان افزایش یافته‌اند. بنابراین، کاهش این شاخص به معنای ارزان شدن کالاها نیست.
در مجموع، آمار مهرماه نشان می‌دهد برای بررسی فشار تورمی باید علاوه بر نرخ عمومی تورم، ترکیب هزینه‌های خانوار، محل سکونت و قدرت خرید آن‌ها را نیز در نظر گرفت.
